Faust okumak hiç bu kadar keyifli olmamıştı

TANER AY

1970-1971 öğretim yılında, derslerimizde ne kadar başarılı olursak olalım, ortaokulu bitirebilmemiz için yeniden de üç temel dersten mezuniyet imtihanlarına girmek zorundaydık. Onların birinden zayıf not aldığımızdaysa, beklemeye bırakılıyorduk. Bekleme denilen şey, sınıf tekrarı değildi; öğrenci bir öğretim yılını meskeninde geçirmeye yollanıyordu. Fakat, asıl sorun, o imtihanların kimi öğretmenlere taktıkları öğrencileri tedip etmek fırsatını yaratmasındaydı. Ben de bu türlü bir ‘disiplin sorunu’ nedeniyle, hiç zayıf not almadığım Türkçeden çaktırılarak beklemeye gönderilmiştim. Başta üzülmeme rağmen, sonradan 1971-1972 yılının hayatımın en hoş ‘öğretim yılı’ olduğunu fark ettim. Her gün birkaç sinema seyrettim ve her ay ondan fazla roman okudum. Benim o tatlı hayatım sonunda babamı biraz korkutmuştu. Bu nedenle, şiddetli soğuklar başlarken, okuldan tamamıyla soğumamam için beni merhum İdeal Aydın’ın Türkçe derslerine ‘misafir öğrenci’ olarak göndermeye başladı. İdeal Hanım, ışıklar içinde uyusun, son güzel öğretmenler kuşağındandı, müfredata pek aldırmaz, öğrencilerine klasikleri okuma ödevi verir, onlardan kelamlı imtihan yapardı.

Ülkü Hanım’ın, bir gün, sınıfta Balzac, Dickens, Dostoyevski, Tolstoy ve Aytmatov romanlarını dağıtırken, bana da ‘Faust’ ödevi verdiğini anımsıyorum. Başımdan aşağıya kaynar sular dökülmüştü. Babamın kitaplığında Maarif Vekaleti’nden 1941 baskısı iki ciltlik bir ‘Faust’ vardı. Recai Alım çevirisiydi. Onu ‘mecburen’ bir hafta içinde okumuştum lakin, ne palavra söyleyeyim, azaptan çıkmış üzereydim. Sanırım ‘misafir öğrenci’ olduğumdan İdeal Hanım ‘Faust’ için beni sözlüye kaldırmamıştı. Bu da bana Johann Wolfgang von Goethe zulmünü kısa müddette unutmamı sağladı. Lakin, birkaç yıl sonra, Göztepe’deki Nobel Kitabevi’nde, Jean Noli’nin bir kitabını ararken, İstanbul Kitabevi’nin 1973 baskısı ciltli şömizli ‘Faust’unu görüp, sadece Recai Bilgin’nin toplamda 596 sayfalık çevirisini Sadi Irmak’ın nasıl olup da 336 sayfaya sığdırdığını merak ettiğimden almıştım. O yıllarda bende bir cins ‘mazohistik kişilik bozukluğu’ olmalıydı ki, arkadaşlarımla Suadiye İskelesi’nin yanındaki Çüş’e gidip eğleneceğime, bu sefer da Sadi Irmak’ın ‘Faust’ çevirisini okumayı yeğlemiştim.

Yıllar yılları kovalarken, bendeki ‘Faust’ korkusu da derinleşti. Bu yüzden, birkaç ay evvel, Ötüken Neşriyât’a uğradığımda, Göktürk Ömer Çakır’ın masasındaki Senail Özkan’dan ‘Faust’ çıktılarını görünce ne diyeceğimi bilemedim. Fakat, Senail Özkan’ın çevirilerindeki lezzeti Prof. Dr. Annemarie Schimmel’in ‘Şark Kedisi’nden (Ötüken Neşriyât, 2009) düzgün bildiğimden olsa gerek, biraz da heyecanlandığımı yadsıyamam. Göktürk Ömer Çakır, piyasadaki en zeki editörlerin biri olduğundan, benim üzere ‘Faust’ korkusu yaşayanlar için, Senail Özkan’ın çevirisiyle birlikte Burhanettin Batıman’ın ‘Faust’un Analiz ve Tefsir’ini de yayıma hazırlamıştı. Bir elimde Senail Özkan’ın çevirisi, öbür elimde Burhanettin Batıman’ın analiz ve tefsiri, o denli oturdum. Bir ay kadar sonra toplamda 994 sayfayı devirebildim lakin, Goethe’nin meramını sonunda birazcık anlayabilmiştim.

Ötüken Neşriyât’ın ‘Faust’u, Burhanettin Batıman’ın analiz ve tefsiriyle birlikte, büyük bir kültür hizmeti. Göktürk Ömer Çakır’ın bütün ‘Faust’ baskılarını gözden geçirirken, 1899 baskısı bir ‘Faust’ta Franz Xaver Simm’in şahane gravürlerini keşfetmesi, o baskının bir nüshasını bularak Bavyera’dan getirtmesi ve Ötüken baskısında Simm’in desenlerini kullanmaya karar vermesiyse farklı bir serüven. Yayıncılık açısından Senail Özkan çevirisi ‘Faust’ yılın en büyük başarılarından biri, zira ‘Faust’ okumak benim için bile hiç bu kadar keyifli ve öğretici olmamıştı. Bu nedenle Ötüken’in ‘Faust’unu Burhanettin Batıman’ın ‘Faust’un Analiz ve Tefsiri’yle birlikte herkese öneriyorum. Ben bu seti okuduktan sonra kitaplığımdaki ‘dünya klasikleri’ kısmına koymayıp, başucuma aldım. Her gece, ‘Faust’tan bir iki pasaj okuyamasam bile, Simm’in desenlerine kesinlikle bakıyorum. Ötüken’in ‘Faust’u beni o kadar fazla etkilemiş ki, tuhaf ancak gerçek, 13 Haziran günü küçük bir ameliyata girerken, aklıma Simm’in desenleri gelivermişti. İnanın, ameliyattan odama çıktığımda bile hâlâ kitabın desenleriyle meşguldüm.

ÇEVİRMENİN TÜRÇE ZENGİNLİĞİ DİKKAT ÇEKİYOR

Goethe’nin altmış yılı aşkın bir müddet çalışarak yazabildiği ‘Faust’, çok sıkıntı bir metin. Bu yüzden okur evvel kitabın 229’uncu sayfasından 303’üncü sayfasına kadarki ‘Mütercimin Epiloğu’ kısmını birkaç kez okumalıdır. Akabinde asıl metne geçtiğindeyse, Burhanettin Batıman’ın analiz ve tefsirine kesinlikle bakmalı. Bu çeşit bir okuma sonunda bile ‘hayatın gerçek felsefesi’ni fakat ucundan yakalayabiliyorsunuz. Senail Özkan’ın çevirisiyse, ‘ders’ niteliğindedir. Onun Almancasından bahsetmiyorum, bu çevirisinde özellikle Türkçesinin zenginliğine dikkatinizi çekerim. Zira, bir ‘Faust’ mütercimi Almancaya ne kadar vakıf olursa olsun, şayet kendi lisanını hakkıyla bilmiyorsa, başarısız olmaya mahkûmdur. Senail Özkan’ın çevirisindeyse, Türkçenin zenginliğini, şiirselliğini ve ihtişamını keşfedeceğinizden emin olabilirsiniz…

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*